Burnout, verslaving en social media: hoe smartphones ons gevangen houden

  • Home
  • Herkennen
  • Burnout, verslaving en social media: hoe smartphones ons gevangen houden

Eigenlijk zijn we allemaal verslaafd. Verslaafd aan prikkels. Ik in ieder geval wel. Ik ben zwaar werkverslaafd geweest. Ook was ik koopverslaafd. En nog steeds kan ik niet zonder dingen als suiker, cafeïne en de laatste tijd… mijn smartphone. ‘Ja maar… het leven moet wel leuk blijven,’ zeggen mensen. Maar wat is leuk eigenlijk? En hoe komt het toch dat ik steeds weer ergens aan vast kom te zitten?

Verslavingen: hoe ontstaan ze?

In de allereerste onderzoeken die naar verslavingen werden gedaan kregen ratjes de mogelijkheid zichzelf cocaïne of heroïne toe te dienen. Ze hoefden alleen maar met die schattige pootjes op een knopje te gaan staan en ze kregen een shotje.

Al gauw zaten de ratjes in de kooi wezenloos voor zich uit te staren, drukten alleen nog op het knopje en toonden geen interesse meer in bijvoorbeeld eten. Verslaafd tot en met. Zo erg zelfs dat ze er dood aan gingen, want niets was meer belangrijk behalve zo vaak mogelijk op het knopje drukken.

Jarenlang werd er dus gedacht dat als je iemand een verslavende stof gaf zoals cocaïne, die persoon eigenlijk meteen gedoemd was. Vanaf dat moment wordt het heel erg moeilijk om regelmatiger gebruik te weerstaan.

In die redenering zat een gat. Want hoe kan het dan dat sommige mensen echt van het padje gaan, terwijl anderen een keertje iet uitproberen op een feestje en het daarbij laten?

Enter wetenschapper Bruce Alexander. Deze slimme man bedacht dat een ratje (of mens) niet gelukkig wordt van een geïsoleerd bestaan in een kooitje. En als dan de enige afleiding is jezelf continu shotjes toedienen, dan is de keuze snel gemaakt. Om dit te bewijzen stopte hij ratten in twee soorten omgevingen. Een groep in een groot rattenparadijs met speeltjes, soortgenoten om mee te socializen en seksen, eten en drinken, en  een andere groep een stalen kooi met de minimale benodigdheden voor overleven. Lang verhaal kort: de ratjes in de stalen kooi gingen dood aan verslaving en verdriet. De ratjes in het rattenwalhalla raakten (op een paar na) de cocaïneknop niet eens aan.

 

 

Ben jij verslaafd?

Oké, realitycheck: jij bent ook verslaafd. Weet ik zeker. Het kan van alles zijn. Misschien eet je wel elke dag een dikke chocoladereep. Of word je moe als je geen koffie hebt gedronken voor 11 uur. En de meesten die hier op Jong Burnout komen hebben ervaring met stressverslaving in de een of andere vorm.

Is ook niet gek. Als je kortstondige stress ervaart, krijg je een stoot adrenaline en dopamine en dat kan je het gevoel geven dat je vliegt. Hetzelfde gevoel als je krijgt van het kijken naar een spannende film. Of de reden dat die heftige muziek je zo lekker oppompt voor de sportschool.

Maar als je te lang deze stresshormonen ervaart, ga je stuk (raise your hand if you’ve been there). En vaak merk je de afkickverschijnselen net als bij het afkicken van drugs, nicotine, suiker of iets anders ‘plezierigs’. Je wordt moe, sjachrijnig, angstig, gaat misschien zelfs zweten.

Dit komt doordat de stress (of suiker of cocaïne) de hormonale balans in je lichaam heeft verandert. Nu je weer terug moet naar jouw natuurlijke basisstaat heeft je lichaam opeens niet alle stofjes en impulsen waar het wel op rekende.

Dit is de reden dat veel mensen ook weer terugvallen naar hun verslaving. Als je niet leert om gelukkig te zijn in je basisstaat, dan komt toch weer dat verlangen naar die prikkels. Je grijpt toch weer naar koekjes. Je opent toch weer de e-mail om tien uur ‘s avonds. Je sluipt toch stiekem weg naar de wc om even snel wat poeder in je neus te stoppen.

 

 

Mijn koopverslaving

Zoals ik dit artikel al begon: ik was (en ben) zelf ook hartstikke verslaafd. Mijn meest nare verslavingen heb ik wel grotendeels verslagen. Ik zal mezelf niet snel meer zo gigantisch over de kop werken, op zoek naar de volgende kick of bevestiging van mijn eigenwaarde. Op dit moment zou ik vooral graag afkicken van suiker. Niet vanwege mijn gewicht (dat is prima), maar omdat ik vóel dat het me verandert. Als ik hoofdpijn heb of sjachrijnig ben kan ik er donder op zeggen dat ik die dag geen suiker heb gegeten. Geen fijn idee, dat deze verslaving mijn staat zo kan beheersen.

Maar laten we een laagje dieper gaan. Ik ben koopverslaafd geweest. Dat ligt nu achter me, maar ik wil het met jullie delen om te laten zien waar verslavingen vandaan komen.

Gelukkig was ik het niet zo heel verschrikkelijk erg als je weleens op televisie ziet. Ik had geen 20.000 euro schuld. Maar het was wel zo dat ik uitgaven deed voordat mijn salaris was gestort. En dat waren dan niet eens persé dingen waar ik heel erg gelukkig van werd of die toch al op de planning stonden zoals een vakantie. Ik kocht vooral spullen, en dan met name kleding, make-up en haarproducten. Er waren maanden dat ik voor honderden euro’s spullen kocht, en dan tegen vrienden moest zeggen dat ik niet uit eten of naar de film kon.

Ik vertelde mezelf dat mijn leven mooier en beter zou zijn met die spullen. Dat ik er mooier en beter uit zou zijn. Dat ik succes zou uitstralen. Ik probeerde een uiterlijk te kopen waarmee ik hoopte aan de binnenkant iets te veranderen aan mezelf en mijn leven. Maar luister. Als het huis op instorten staat kun je de gevel wel schilderen, de hele handel dondert vroeg of laat toch wel in elkaar.

Uiteindelijk was ik natuurlijk gelukkiger geworden van dat etentje of filmavondje. Of had ik me meer geïnspireerd, ontwikkeld en succesvol gevoeld als ik een leuke cursus zou volgen. Waarom gaf ik mijn geld dan niet daar aan uit?

 

 

De reden voor social media verslavingen

Het is heel simpel. Als we terug gaan naar het experiment van Bruce Alexander, dan ontdekken we het volgende: als je een vol en vervuld leven leidt heb je weinig extraatjes nodig. Een vol en vervuld leven bestaat uit veiligheid, sociale contacten, eten en drinken en de mogelijkheid jezelf te ontwikkelen. Zoals Maslow al eens beschreef met zijn piramide voor de menselijke zelfverwezenlijking.

Als je deze dingen op een rijtje hebt, groeit je eigenwaarde en geluksgevoel. Alleen leven we nu in een samenleving waarbij we in toenemende mate geïsoleerd zijn van anderen. Er zijn lange reistijden naar het werk, waardoor je minder tijd thuis kunt doorbrengen met je vrienden en familie.

Bovendien zit iedereen zowel thuis als op het werk in zijn eigen bubbel: achter een computer, telefoon of televisie.  Manfred Spitzer zegt in zijn boek Digiziek dat smartphones en social media in het brein hetzelfde effect hebben als cocaïne. Dit op zichzelf is al een verslaving, die we de hele dag door voeden want in deze digitale samenleving kunnen we niet meer zonder. We zijn zoals de ratjes in de metalen kooi: ongelukkig en afgesloten van anderen. Alleen is de verslaving onvermijdelijk geworden. We drukken de hele dag op die cocaïneknop, omdat we door werk en onze vrienden verplicht zijn allerlei online media bij te houden.

En dan is er nog de zogenaamde Fear of Missing Out (FOMO). De angst dat net op het moment dat jij uitlogt er iets heel belangrijks of leuks gebeurt. Zo blijf je hersenloos doorscrollen en voel je je van binnen steeds leger.

Burnout, verslaving en social media: Een vicieuze cirkel

Je voelt je alleen. Dus druk je op die knop en ga je online. Dus sluit je je af voor face to face contact. Dus voel je je alleen. Zo simpel is het. En in zekere mate doen we dit allemaal.

Je eigenwaarde daalt hierdoor, want je lichaam en ziel hebben meer nodig dan ‘contact met je hoofd’. Heel veel interactie online, ook een leuk Whatsappgesprek, geeft je vooral voeding in je hoofd. Terwijl je als je bij iemand in de buurt bent diens gezichtsuitdrukkingen en lach kan zien, en elkaar zelfs kunt aanraken. Zonder voldoende interactie in de echte wereld word je eenzaam. Bovendien is het positieve effect van face to face contact op depressieve gevoelens vele malen groter dan de effecten van online interactie.

Om te compenseren voor het gebrek aan diepgaand contact kun je daarnaast allerlei extra verslavingen ontwikkelen. Zoals dus werkverslaving, koopverslaving of suikerverslaving.

In mijn geval werd mijn eigenwaarde bovendien ook lager, waardoor ik het contact met vrienden een beetje begon te vermijden. Ik dacht dat ik altijd leuk moest zijn voor hen (wat helemaal niet zo was), en naarmate mijn eigenwaarde daalde ging ik dus minder met ze om. Waardoor ik nog ongelukkiger werd.

Er zijn allerlei haken en ogen aan verslavingen, maar het belangrijkste is wel de innerlijke onrust die je het gevoel geeft dat je nú een sigaret nodig hebt of nú social media moet checken.

 

Omgaan met de onrust

Steeds op dat knopje drukken is dus eigenlijk een manier van omgaan met de onrust die je van binnen voelt. Dat is ook hoe burnout uit een verslaving aan werk of een andere vorm van overprikkeling kan ontstaan.

Het is ook een interessant woord, verslaving. Ver-slaving. Je bent ergens slaaf van. En niemand wil een slaaf zijn, toch?

Waar vroeger de maatschappij zorgde voor wat basisrust (9 tot 5 baan met veel interactie met collega’s, een gezin, de kerk op zondag en bridgen met de buren op woensdag), moeten mensen nu zelf hun weg daarin vinden. Hartstikke mooi, want niet iedereen houdt van 9 tot 5, de kerk en bridgen.

Maar het is dus wel belangrijk dat jij jouw eigen rituelen en routines vindt om je van binnen te vervullen. Voor mij is de rust meer gekomen doordat ik de volgende dingen doe:

  • De zondag hou ik vrij van afspraken en werk, en JB doet dat ook. Dit is onze dag samen waarop we uitslapen, boodschapjes doen, een serie kijken of een spelletje spelen. Of we gaan uit eten. Maar het belangrijkste is: we maken van tevoren geen plannen.
  • Het eerste wat ik in de ochtend doe is lekker ontbijten. Het tweede wat ik doe is een artikel voor Jong Burnout schrijven. Voor mij is dat een lekkere manier van opstarten.
  • Ik zie mijn vrienden en familie veel meer dan vroeger. Eigenlijk heb ik elke week wel een of twee afspraken. Of ik bel met ze, zodat ik hun stem kan horen.
  • Als ik een beetje depressievige gevoelens begin te krijgen, kun je er donder op zeggen dat dit komt doordat ik te lang alleen in huis heb gezeten. Als dat gebeurt, trek ik mezelf aan mijn haren van de bank af. Dan ga ik douchen (ook als ik al was aangekleed) en ga ik de deur uit. Even koffie drinken in een lunchcafeetje en daar eventueel verder werken.
  • Ik zorg dat ik elke dag iets creatiefs doe. Momenteel heb ik als kneuterige hobby Barbiejurkjes maken. Maar het kan ook tekenen zijn, bijvoorbeeld.
  • Ik zorg voor tijd met ‘Het Grotere’, hoe je het ook wilt noemen. Voor elke maaltijd zeg ik in gedachten een dankwoordje. Ik mediteer en doe aan yoga.
  • Een keer per week ga ik paardrijden. Dat helpt me om goed in mijn lichaam en dus in het Hier en Nu te zijn.
  • Mijn telefoon staat eigenlijk het grootste deel van de dag op vliegtuigstand. Ik kijk dan af en toe om te zien of ik berichten moet beantwoorden of iemand terug moet bellen. Zeker in de nacht doe ik hem helemaal uit, zodat ik ongestoord kan slapen.

Kortom, ik laat mijn leven niet meer beheersen door impulsen. Als jij last hebt van een social media verslaving of de verslaving aan een ander soort prikkel: onderzoek wat je eigenlijke behoefte daar onder is. Sowieso kan ik je aanraden:

  • Meer ‘live’ af te spreken met vrienden en familie waar je blij van wordt (al is het maar een uurtje).
  • Je telefoon ‘s avonds helemaal uit te zetten.
  • Te zorgen voor tijd om te mediteren of op een andere manier te ontspannen.

Ben jij verslaafd ergens aan?

 

Liefs, Nien

 

 

Laat je reactie achter

Ik ben benieuwd wat je van dit artikel vindt. Laat je het me weten?

Blog Comments

Dag Nienke,

op dit moment worstel ik hier heel erg mee. Ik voel dat me gewoon ontspannen heel moeilijk lukt, net of ik krijg mijn hoofd niet op de “uit-stand”. Doordat ik heel wat leuke dingen doe, denk ik daar ook constant over na waardoor ik weer veel op mijn telefoon ga zitten en YouTube of Facebook doelloos zit te checken. Het lijkt soms wel of m’n vinger vanzelf scrollt. Fomo is er dan ook heel erg bij. Maar eerder op die manier dat ik mezelf weinig ontspanning gun, ik had die vijf minuten toch ook wel kunnen gebruiken om dit of dat nog een keer te oefenen. Terwijl ik tegelijk wel weet dat mijn brein gewoon keiveel rust nodig heeft (vorig jaar ook 10maand thuis gezeten met overspannenheid, maar dan eerder door 10jaar een job uit te oefenen en een leven te leiden die me geen enkel greintje plezier gaf). Daardoor slaap ik dan weer slecht omdat ik op dit moment gewoon ‘s avonds nog een filmpje nodig heb voor ik ga slapen. Doe ik dit niet en probeer ik af te kicken dan weet ik dat ik enkele dagen heel slecht slaap vooraleer mijn “ikje” hieraan gewend is.
Ik heb dus nog wat werk voor de boeg, vooral op dagen dat ik moe of chagrijnig ben, geef ik weer aan deze “rush” toe. Bedankt voor je tips Nienke, ik probeer er zeker enkele uit, vooral het face-to-face contact is voor mij zo belangrijk. Je artikel komt net op het goede moment!
Groetjes x

JongBurnout

Hey Sarah,

De belangrijkste stap heb je al gezet, namelijk je er bewust van zijn. Je zegt dat je met name op dagen dat je moe of sjachrijnig bent toegeeft aan de rush. Super mooi dat je dit kunt zien! De social media is dan dus een afleiding van iets wat je eigenlijk niet wilt zien. Bijvoorbeeld de reden waarom je moe of sjachrijnig bent. Heb je jezelf die dag wel gegund wat je eigenlijk nodig had? Kun je zien wat het is dat je eigenlijk nodig hebt (en wat je jezelf niet hebt gegeven of gekregen van anderen, waardoor je nu moe of sjachrijnig bent)? Social media is vaak een vluchtpatroon, zoals veel verslavingen, om een angst, wens of onzekerheid niet onder ogen te hoeven komen.

Misschien geef je zelf het antwoord al: face to face contact is voor jou zo belangrijk. Misschien wil je daar meer ruimte voor maken? Voel je je soms wat allenig, waardoor je energie en positiviteit verliest? Take care! Ik ben blij dat het artikel op het goede moment komt.

Verslavingen… been there, done that!
Sterker nog, ik heb er nog steeds last van. Ik ben verslaafd aan roken, aan mijn mobiel, aan de tv. Deze verslavingen heb ik gecreëerd om op die manier van de werkelijkheid te ontsnappen, om niet in te zien dat ik niet gelukkig ben met het leven dat ik nu heb.
Stap één heb ik gehad: ik weet namelijk dat ik hiermee worstel en dat momenteel een actief onderwerp in mijn leven is. Stap twee lukt nog niet al te best, maar ik geloof en ik vecht om dat wel te realiseren en ook daadwerkelijk mijn leven verander, zodat ik mijn verslaving niet nodig heb.
Mooi geschreven! Bedankt voor de waarheid en je mooie woorden.

JongBurnout

Wow, super mooi inzicht! En jij ook bedankt voor het compliment.
Een tijdje terug zag ik een super mooi filmpje hierover. En de expert daarin had zoveel compassie. Hij zei: “mensen met een verslaving hebben een gezonde reactie op een ongezonde situatie”. Iedereen verdient het om gelukkig te zijn, een leven te leiden dat bij haar / hem past. Als je daarvoor de kans niet krijgt, of nog zoekende bent is het niet gek dat je een tijdje een verslaving aangrijpt. Het allerbelangrijkste heb je al gedaan: namelijk inzien dat het niet gaat over roken, mobiel en tv. Het gaat over iets diepers. Wat als je jezelf toestemming geeft om helemaal niets aan je verslavingen te doen? Ze er gewoon te laten zijn? Maar tegelijkertijd wel te werken aan een leven waar je blij van wordt? Bij mij was het zo dat de verslavingen toen langzaam maar zeker steeds meer uit zichzelf verdwenen. Winkelen, overwerken, roken. Ik had er simpelweg geen behoefte meer aan. Nu is de suiker er nog, en ik weet stiekem wel waar dat over gaat. Maar ik sta mezelf toe om taartjes te eten, en ondertussen te werken aan een leven waarin ik dat als vanzelf niet meer nodig heb.

verslaving, vluchten en vermijden ik beken!
Ik zeg weleens dat de eerste verslaving al vroeg begint nl met een fopspeen en ik had er drie, redelijk gevoelig dus!

Koopverslaving ook heel herkenbaar, deed ik om mij beter te voelen en diende bij mij als masker voor de buitenwereld, want vertelde ik mezelf ik werk er hard genoeg voor en dat is het enige wat ik heb

Momenteel worstel ik nog met roken en ook als ik de rust niet kan vinden merk ik dat ik al snel mijn iPad neem…

Top artikel weer Nienke

JongBurnout

Thanks, Tiffany! 😀

Oeh, wauw. Drie fopspenen! Haha.
Misschien kun je beginnen met één van de twee verslavingen / vermijdingen? Bijvoorbeeld de iPad? Als je dan merkt dat je de iPad erbij wilt pakken, kun je bijvoorbeeld een rondje gaan lopen en juist voelen / nadenken over wat je probeert te vermijden.

Liefs!

Geef een reactie (*Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd)