Burn-out bij studenten. Hoe we de zombie-apocalyps kunnen voorkomen

  • Home
  • Maatschappij
  • Burn-out bij studenten. Hoe we de zombie-apocalyps kunnen voorkomen

Niet enkel de prestatiedruk en social media dragen bij aan de angstaanjagend hoge burn-outcijfers onder studenten. Jongeren van nu leven lichamelijk, geestelijk, emotioneel en spiritueel onder constante hoge stress. En dat komt doordat het systeem waar we in leven in de kern ziek is.

 

Op 7 april schreef de Volkskrant over een onderzoek dat de Hogeschool Windesheim heeft gedaan naar studenten en burn-out. En dat was voor mij een belangrijke aanleiding om weer eens een stuk te schrijven. In het artikel en het onderzoek komen een aantal schrikbarende cijfers naar boven. Ik zet ze op een rijtje:

  • Een kwart van de studenten heeft burn-outverschijnselen.
  • Een op de vijf studenten heeft zelfmoordgedachten.
  • Een op de zeven studenten heeft ernstige depressie- en angstklachten.
  • Negen op de tien studenten vertoont risicovol drinkgedrag (waarbij alcoholisme op de loer ligt)

Dit is aanleiding voor de schrijvers om te spreken van een naderende generatie van zombies. Jonge mensen die lichamelijk wel aanwezig zijn, maar geestelijk uitgecheckt. Het leven is eruit gezogen.

Als redenen worden snel afstuderen met zo hoog mogelijke cijfers en social mediadruk genoemd. Je moet sneller afstuderen, betere resultaten halen zodat je op de arbeidsmarkt een grotere kans hebt en ook nog uitstralen (online en offline) dat je een leuk, druk leven hebt. En dan hebben we het nog niet eens gehad over de studieschuld waarmee veel studenten de arbeidsmarkt opkomen, het grote gebrek aan betaalbare woonruimte en de schier onmogelijke opgave om met een studieschuld een koophuis te vinden.

Hoewel dit allemaal goede verklaringen zijn waar ik ook achter sta is er in mijn ogen nog heel veel meer aan de hand. Ik heb inmiddels met duizenden jongeren samengewerkt, dezelfde problematiek gesignaleerd en de oorzaak is veel groter.

 

Zombie nation

 

Het is niet toevallig dat er al een aantal jaar een zombietrend is in films en series. Psycholanalyticus Karl Jung heeft veel geschreven over hoe de menselijke geest denkt in symbolen. Dit wordt soms bewust gebruikt, bijvoorbeeld door groepen die zich op dezelfde manier kleden en gedragen, maar sluipt ook onbewust in de dingen die mensen doen en maken. Dat wat ons collectief onderbewust bezighoudt komt bijvoorbeeld terecht in films en series.

We weten al een tijd lang, diep vanbinnen, dat de zombie-apocalyps nadert. Dat het geen fantasie is, maar een bestaande realiteit. Een epidemie die zich als een olievlek uitbreidt. Het beperkt zich niet tot de jongeren, hoewel de cijfers daar wel alarmerend hoog zijn. Ook oudere generaties lopen het risico om ongemerkt het leven te verliezen voordat ze daadwerkelijk dood zijn.

Dit is een serieuze wake-up call. Ik heb geen zin meer om subtiele hints te geven. Het is tijd om wakker te worden en dat moet NU gebeuren.

Vraag jezelf af: wil ik een wandelende dode zijn?

 

Hoe we langzaam het leven uit mens en planeet hebben gezogen

 

Het is natuurlijk een mooi idee om als schuldige voor deze zombietrend een aantal recente ontwikkelingen aan te wijzen. Social media, nominaal afstuderen, een lening in plaats van een studiebeurs. En ja, al die dingen hebben de druk nog verder verhoogd. Maar als dit het enige is waar we naar kijken, dan missen we het hele punt. Dit is de oppervlakte. De uiterste loot van een diep geworteld onkruid.

De waarheid is: we hebben het leven uit mensen en de planeet gezogen en dat doen we al decennialang stelselmatig. Na de tweede wereldoorlog moesten mensen gestimuleerd worden om hun geld weer uit te geven en de reclameindustrie heeft vervolgens allerlei fictieve behoeften gecreëerd. Het idee dat je allerlei spullen nodig hebt om mee te tellen, goed genoeg te zijn, een mooi leven te hebben.

Daarnaast is het schoolsysteem er op ingesteld om gehoorzaamheid te testen en niet de persoonlijke ontwikkeling en talenten van jongeren. Cijfers testen vooral hoe goed je bent in het stampen en opdreunen van rijtjes. En hoe raar is het dat iemand die heel erg goed is in bijvoorbeeld Frans, maar vreselijk slecht in wiskunde, toch voor beide vakken op hetzelfde niveau (VMBO, HAVO, VWO) moet presteren? Waardoor het talent voor Frans nooit echt optimaal wordt ontwikkeld en de wiskundedeuk een eindeloos frustratiepunt blijft voor zowel de scholier als de leerkracht.

Bovendien worden niet alle talenten even hoog gewaardeerd. Vooral de zaken die het winstgedreven systeem oliën worden beloond en gestimuleerd. Hiervoor zijn legio voorbeelden te vinden. Bijvoorbeeld:

  • Waarom verdient een waanzinnig goede automonteur maar een fractie van dat wat een waanzinnig goede bankdirecteur verdient?
  • Wat is de reden dat een middelmatige student met een economische achtergrond vaak sneller een goedbetaalde baan vindt dan een getalenteerde student van de kunstacademie?

Je zou kunnen zeggen dat een bankdirecteur meer verantwoordelijkheid heeft. Of dat kunst maken toch vooral een frivole aangelegenheid is. Precies die redeneringen zijn het probleem. Dit is de leugen die we collectief door ons strot geduwd hebben gekregen tot we er zelf in zijn gaan geloven.

De waarheid is: zonder de automonteur, de bouwvakker, de loodgieter, de stratenmaker en de bakker zou de hele samenleving binnen 24 uur in elkaar donderen. We zouden een stelletje hongerige, dakloze, vervuilde mensen zonder vervoer zijn.

En de kunstenaar, de musicus, de theatermaker, de schrijver, zij zijn zo ontzettend belangrijk om ons mens-zijn te voeden. Om vanbinnen bewogen te worden en nieuwe kanten van ons innerlijke leven te ontdekken. Om ons intellect te prikkelen, onze creativiteit aan te zwengelen of ‘gewoon’ te kunnen ontspannen en genieten.

 

Een levensgevaarlijke sneeuwbal

 

Zou dit de reden zijn dat al deze beroepen zo ondergewaardeerd worden? Ze stimuleren de zelfredzaamheid en het zelfdenkend, zelforganiserend vermogen van de mens. Creativiteit, en ook met je handen werken, zelf iets doen of maken, deze vermogens maken de mens onvoorspelbaar.

En daar houdt een op winst gebaseerd marktgedreven systeem niet van. Dat systeem wil voorspellingen kunnen doen over gedrag en ontwikkelingen, zodat het nog meer winst kan maken. Iedereen moet in een hokje passen om mee te kunnen doen. Niet te kleurrijk. Niet te eigengereid. Je zou de machine maar eens veranderen…

Het is een moloch. Een niet te stopen monster van onmetelijke proporties, vergelijkbaar met een sneeuwbal die de heuvel af komt. Het neemt alles in zijn weg mee. Er valt niet mee te onderhandelen. Het weet zelf niet eens wat het doet en waar het naar op weg is, alleen maar dat het nóg sneller, nóg harder de heuvel af wil. Nóg meer sneeuw verzamelen.

De consequenties van deze manier van leven zijn verstrekkend. Niet alleen de mens lijdt hieronder. Ook de planeet. Plastic is bijvoorbeeld nergens goed voor, behalve dat het goedkoop is. Ondertussen creëert het een plastic soep die, zelfs als je niets om het milieu geeft, ervoor zorgt dat we steeds ongezonder eten en leven. Er zit inmiddels plastic in ons drinkwater en in de vis die we eten. Vis die steeds zeldzamer wordt door overbevissing en tsja, die plastic soep en andere milieuvervuiling.

En als we het dan toch over eten hebben… In hoeverre eten, slapen en bewegen we nog zoals we bedoeld zijn te doen als mens? Zijn we vaak genoeg buiten? Kunnen we creatief bezig zijn? Is er mijmertijd om stil te staan bij wie je bent vanbinnen? Zestig procent van onze hersenactiviteiten vinden plaats terwijl we met iets anders bezig zijn dan het probleem dat we op willen lossen. Het hoofd heeft rust, mijmering, afstand nodig. Waarom denk je dat je na een vakantie opeens de oplossing hebt voor bepaalde werkproblemen waar je voor die tijd niet uit kwam?

Als je geen mens meer kunt zijn, dan grijp je naar noodoplossingen. Je wilt vluchten uit het leven. Een verslaving of zelfs zelfmoordgedachten liggen dan op de loer. Geen wonder dat dit ook naar voren kwam uit het onderzoek van Windesheim.

 

Twee voor twaalf

 

Wat we zien is een planeet en een mensheid in extreme staat van stress en uitputting. Simpelweg, omdat zowel de mens als de planeet niet kan functioneren zoals ze bedoeld zijn. Hoe scheef moet het schip zakken voordat je inziet dat er een gat in de boeg zit?

De Club van Rome zei al in 1972 dat er grenzen zijn aan de groei van het winstsysteem. Er is niet naar geluisterd. Nu zien we hoe de consequenties zich ontvouwen. Lange tijd kon de Westerse wereld nog doen alsof er niets aan de hand was. De gevolgen waren vooral zichtbaar in instortende fabrieksgebouwen in Bangladesh, afstervende koraalriffen diep onder water, bibberende door hun pootjes gezakte plofkipjes, en zelfmoordplegende uitgeputte werknemers in China. Maar in het dagelijks leven van de Westerse mens was nog niet veel veranderd.

Tot nu. Uiteindelijk ontkomt niemand aan een systeem zonder ontzag en waarvoor geen enkele menselijke waarde heilig is. Als zelfs in de meest welvarende landen persoonlijke crisis uitbreekt, en nog wel bij de jongste, meest veerkrachtige generatie, dan is het zand bijna door de zandloper. Het is twee voor twaalf. Radicale verandering. Of het eind van een tijdperk. De val van Rome.

 

Claim je mens-zijn terug

 

Zoals bij iedere goede zombiefilm is ook in dit geval gelukkig een tegengif verkrijgbaar. Het vereist wel dat we er naar op zoek gaan en onderweg heel wat zombies van ons af slaan om het te verkrijgen. Niet iedereen zal dit snappen. Sommige mensen zijn te vastgeroest in het winstdenken. Het tegengif vinden betekent diep naar binnen keren over de keuzes die we maken, zowel de mens als de maatschappij.

Er zijn veel factoren die stress en burn-out triggeren en in de basis hoeven we er helemaal niet moeilijk over te doen. Er zijn geen ingewikkelde oplossingen, white papers, adviesrapportages nodig. We moeten gewoon weer mens worden. Het systeem, de overheid, het bedrijfsleven, moet dapper genoeg zijn om radicaal te kiezen voor duurzaamheid. Om te zeggen, ‘we hebben een ietsiepietsie tegen jullie gelogen… Je hebt eigenlijk helemaal geen nieuwe telefoon, jurk, dure etentjes of baan als bankdirecteur nodig om gelukkig te zijn. Je moet vooral je hart volgen, ondertussen een beetje gezond eten, vaak in de buitenlucht bewegen en inspirerende, hartvullende gesprekken hebben met de mensen om je heen. Tsja… En dan zijn we eigenlijk wel klaar. Dus weet je wat? We doen de fastfoodketens op slot en subsidiëren gezond biologisch eten, we gaan weer meer met de seizoenen leven, en we waarderen de individuele talenten van kinderen écht (en niet alleen omdat het zo leuk staat in de schoolbrochure).’

En als de overheid en het bedrijfsleven het niet doen, dan moeten we het zelf doen. Luister naar je hart, durf jezelf te zijn, vind mensen die jou daarom waarderen. Eet gezond en zoveel mogelijk biologisch. Beweeg regelmatig. Gooi je smartphone een paar uur per dag in de hoek. Ga naar buiten. Heb diepe, grappige, inspirerende, liefdevolle gesprekken waarbij het over meer gaat dan de laatste roddels. Lees een boek. Ga naar een museum. Beweeg je ziel.

En in godsnaam, wees niet bang om te vallen of te falen. Falen in een systeem dat vastbesloten is jou te ontdoen van jouw unieke kleuren is de grootste overwinning die je kunt behalen.

Wat vind jij? Komt burn-out onder jongeren alleen door prestatiedruk en social media? Of is er meer aan de hand?

 

Liefs, Nien

Laat je reactie achter

Ik ben benieuwd wat je van dit artikel vindt. Laat je het me weten?

Blog Comments

Mooi en wijs geschreven! Ook veel collectief trauma dat trans generationeel doorgegeven wordt lijkt een blinde vlek te blijven. Opgroeien in een open wonde binnen je familiesysteem en je culturele systeem zijn triggers waaruit ongezond gedrag voortvloeit denk ik. Het starten met zelfonderzoek kan enkel echte verandering brengen, verandering waar een dieper verlangen inzit. Pijn reist door families heen tot iemand start met voelen, een burn-out is hier een goed startpunt voor geloof ik.

Geef een reactie (*Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd)