Blijvende vermoeidheid bij burnout

Katinka, een van de lezers van Jong Burnout, stelde goede vragen over blijvende vermoeidheid bij burnout. Het gevoel dat je overdag maar moe blijft, weinig energie hebt om dingen te doen en je futloos voelt. Het gaat hier om een heel ander soort vermoeidheid dan de vermoeidheid van slaap. Aanhoudende vermoeidheid bij burnout: wat is het en hoe ga je ermee om?

 

Is het normaal om je moe te blijven voelen bij burnout?

 

Laat ik maar beginnen met de grootste angst die mensen hebben, namelijk de vraag of dit gevoel van vermoeidheid ooit over gaat en of het wel normaal is je zo te voelen.

Het antwoord op beide is, ja. Het hoort bij je herstel. Dat je in enige mate vermoeid zult blijven gedurende je burnout herstel is heel normaal. Dit heeft veel verschillende oorzaken.

Een ding is zeker: het vermoeide gevoel en makkelijk over je grens gaan is het laatste wat weggaat wanneer je herstellende bent van burnout. Dit deel blijft het langste aanwezig.

Waarom ben je moe tijdens je burnout?

 

Deze vraag speelt met name voor mensen die alweer een redelijk slaapritme onder controle hebben en veel rust nemen overdag. Waarom houdt de vermoeidheid dan toch aan?

Er spelen veel verschillende factoren. Ik splits de belangrijkste redenen graag uit in lichamelijke en geestelijke oorzaken voor vermoeidheid.

 

 

Lichamelijke oorzaken voor vermoeidheid

 

Ten eerste moet je begrijpen dat je voor je burnout enorm veel energie ‘geleend’ hebt van je eigen lichaam. Er is flinke roofbouw gepleegd. En net als bij een financiële lening, werkt het ook bij een energielening zo dat je dit met rente terug moet betalen. Soms duurt het aflossen van die energie jarenlang.

Om dan de vergelijking van de energierekening nog even verder door te trekken: het wordt wel makkelijker naarmate je meer hebt afgelost. Hoe meer jij in balans komt met je ritmes en je leven, hoe minder snel je over de grens gaat en moe blijft.

In het begin ben je altijd moe. Dan krijg je een beetje meer energie, maar dat is ook heel gemakkelijk weer verdwenen. Je leert dan om binnen je grenzen te blijven, geen ja te zeggen waar je nee bedoelt (klik op de link om hier meer over te lezen). Daardoor bouw je weer een beetje extra energie op. Vervolgens begin je te merken dat het belangrijk is om de hoeveelheid energie die je uitgeeft te reguleren. Bijvoorbeeld door te stoppen met een taak of afspraak als je nog wat energie over hebt. Daardoor los je weer wat meer af en komt er meer rek in je energiehuishouding.

Een tweede reden voor aanhoudende vermoeidheid bij burnout is jouw hormoonhuishouding. Alles is lange tijd ontregeld geweest. Adrenaline of zelfs het langdurig aanhoudende stresshormoon cortisol hebben de dienst uitgemaakt. Je happy hormonen zijn onderdrukt geweest, waardoor je niet lekker kunt ontspannen. Je lichaam stond in de overlevingsstand. Het kost tijd voor het lichaam om alles weer met elkaar in balans te brengen.

Tot slot zijn er nog de (onbewuste) spierspanningen en beknelde adem (onder de link vind je een artikel over je geblokkeerd voelen). Hap je wel eens naar lucht? Zucht je regelmatig? Zit je nek, rug of kuit op onverklaarbare wijze ‘vast’? Dit zijn allemaal signalen dat je nog onbewust allerlei stress en angst vastzet in je lichaam. Je lijf moet dan heel hart werken. Zuurstof wordt minder makkelijk door het lichaam gestuurd, bijvoorbeeld.

 

 

Geestelijke oorzaken voor altijd moe zijn bij burnout

 

Nou geloof ik dat lichaam en geest altijd met elkaar in verbinding zijn, en dat wat zich voordoet in het lichaam vaak een signaal is van wat er in de geest gebeurt en vice versa.

Redenen waarom je lichaam vermoeid kan blijven aanvoelen en spierspanningen en hormoonschommelingen kunnen aanhouden zijn bijvoorbeeld:

  • Piekeren
  • Hard zijn voor jezelf
  • Emoties onderdrukken
  • Onvoldoende écht contact met andere mensen

Door te piekeren zeg je tegen jouw overlevingssysteem dat het altijd paraat moet staan. Je maakt je druk over de toekomst, en het oermensje in jou denkt daarom dat het zich op de hongerwinter moet voorbereiden. Weloverwogen beslissingen nemen is natuurlijk goed en daar is ratio heel nuttig voor. Maar zo gauw het omslaat in piekeren ben je aan de verkeerde kant van het spectrum beland.

Hard zijn voor jezelf: de meeste mensen doen het zonder het aan zichzelf toe te geven. Zeker als jij maar vermoeid blijft bij een burnout, zou ik hier aandacht aan besteden. Ben je eerder teleurgesteld in je lichaam en ziel, dan dat je blij bent met de kleine overwinningen die je al behaald hebt? Vind je eigenlijk dat je zo snel mogelijk hersteld moet zijn van burnout? Dan ben je hard voor jezelf.

Emoties onderdrukken ligt eigenlijk in het verlengde van hard zijn voor jezelf. Het wordt ons allemaal in onze kindertijd geleerd. Niet schaterlachen en flauwekullen in een openbare ruimte. Huilen mag alleen bij een hele goede reden (en voor mannen is dit nog moeilijker dan voor vrouwen). Woede is al helemaal not-done. Ja, vind je het gek dat we dan allemaal vroeg of laat naar binnen klappen en een depressie krijgen, of instorten en een burnout krijgen?

Het constant onderdrukken van al die gevoelens kost een ongelooflijke hoeveelheid energie. En je moet je voorstellen dat niet alleen emoties aan de dingen die jij je kunt herinneren opgeslagen liggen in je lichaam. Er liggen ook emoties opgesloten aan dingen die jij je misschien niet eens meer kunt herinneren. Dat is waarom je soms zomaar moet huilen zonder reden. En vervolgens ga je dat weer onderdrukken, want waarom zou je zomaar opeens huilen of boos worden? Daar word je dus moe van, constant alles binnen houden.

Tot slot is er een enorme behoefte in ieder mens naar oprecht, warm en face to face menselijk contact. Er is zelfs onderzocht met behulp van baby-aapjes dat ze dood gaan zonder een moederfiguur om mee te knuffelen (beetje zielig verhaal, ik weet het). Een robotaap was niet genoeg. Het moest echt een levend wezen zijn.

Wij zijn meer dan een lichaam dat kan praten. Als je met een fijn iemand samen bent, face to face (niet digitaal), dan vindt er energie-uitwisseling plaats. Je lichaam ontspant. Je hart gaat rustiger kloppen. Er worden meer happy-hormonen aangemaakt (en zoals je net hebt kunnen lezen is dat precies wat er ontbreekt bij burnout). Het is een enorme buffer tegen stresshormonen bovendien.

 

Wat kun je doen bij blijvende vermoeidheid bij burnout?

Als je maar moe blijft tijdens je burnoutherstel, dan zijn dit mijn belangrijkste tips (gebaseerd op bovenstaand verhaal):

 

  • Ga tot 70% van je energie. Stop met een taak of afspraak op het moment dat je nog een beetje energie over hebt en ga iets rustigs doen.
  • Zorg voor milde lichamelijke beweging, zoals een kleine wandeling, om stresshormonen en spierspanningen te verminderen.
  • Leer je lichaam weer voelen. Bijvoorbeeld met deze simpele oefening. Daarmee luister je makkelijkere naar de signalen en weet je wanneer te stoppen. Ook bevordert het de bloedsomloop, wat zorgt voor meer basisontspanning.
  • Zorg goed voor jezelf. Ga op een vaste tijd naar bed, sta op een vaste tijd weer op. Eet gezonde maaltijden en stop eens een tijdje met suiker. Zo ondersteun je je lichaam tijdens je burnout om gifstoffen af te voeren en hormonaal weer in balans te komen.

 

  • Zorg voor regelmatig echt contact met andere mensen. Lieve, warme mensen die het beste met  je voor hebben. Je geliefde, ouders of goede vrienden. Bij voorkeur iemand met wie je ook af en toe fijn kunt knuffelen. Daarmee maak je de stofjes aan waar je blij van wordt, en dat zorgt voor minder vermoeidheid tijdens je burnout.
  • Sta jezelf toe om de emoties die opkomen te voelen. Ook als je ze niet kunt verklaren. Het afwijzen en onderdrukken van emoties tijdens je burnout zorgt voor blijvende vermoeidheid. Als je iets voelt opkomen, hoe onlogisch het ook lijkt voor je: gooi het eruit. Sla met je vuisten in het matras en schreeuw je woede eruit. Laat je tranen stromen. Voel de vreugde als die door je heen suist. En nee, daar hoeft niet eens een herinnering aan vast te zitten. Just let it go.
  • Wees zachter voor jezelf. Gun jezelf meer fijne, leuke dingen in je leven. Dingen die niet te koop zijn, zoals in het zonnetje zitten zonder haast. Durf je grenzen aan te geven naar bedrijfsarts en werkgever. Zij hebben je maar even, jij hebt jou je hele leven. Je hebt het recht om voor jezelf op te komen en aan te geven wat je nodig hebt. Anders blijft die vermoeidheid van je burnout aanhouden. En daar is niemand bij gebaat.
  • Om minder te piekeren is het belangrijk om bewust te ontspannen en ademen. Richt je aandacht op je lichaam en onderbuik. Laat je kaak hangen en adem rustig door je mond richting je buik. Ademen door de neus stimuleert de energietoevoer naar de hersenen, waardoor je overactief wordt. Ademen door de mond stimuleert bloedtoevoer naar het onderlichaam en geeft je longen meer ruimte. Daardoor wordt je ontspannener en minder vermoeid.

 

Tot slot wil ik nog zeggen dat het werkelijk jarenlang kan duren voordat er geen spoortje van deze basisvermoeidheid meer is. Dat kan soms eng zijn. Mijn vriend heeft me heel vaak bemoedigend moeten toespreken (zoals je in zijn brief aan mij ook kunt lezen). Ik was heel vaak bang dat ik weer terug in die put zou vallen. Maar dat is niet zo. Neem kleine stapjes en wees tevreden met de vooruitgang, al voelt het soms maar als iets kleins.

 

Liefs, Nien

Laat je reactie achter

Ik ben benieuwd wat je van dit artikel vindt. Laat je het me weten?

Blog Comments

Heel waar! Dank je wel.

Hartelijke groet,
Dorus

Ik ben er kort geleden achter gekomen dat ik een te kort aan magnesium heb. Zelf in 2015/2016 een zware burn-out gehad en daarna vermoeidheid en pijnlijke gewrichten/spieren aan over gehouden. Ook gelezen dat dit een veel voorkomend verschijnsel is bij mensen die burn-out zijn of zijn geweest. Sinds kort dus magnesium gaan gebruiken en ik moet zeggen dat ik me in jaren niet meer zo sterk, energiek en vrolijk heb gevoeld! Misschien dat sommigen van jullie hier ook iets aan zouden kunnen hebben.

Mooi artikel… al zo vaak heb ik het inmiddels gelezen, steeds wanneer er wéér een terugval is (en dat is al vaak gebeurd in de bijna anderhalf jaar dat m’n burn-out nu duurt).
Vaak denk ik: ik doe wel de goede dingen, ben op verschillende gebieden aan het werken aan herstel: lichamelijk (haptotherapeut), psychisch (schematherapie om oude patronen te doorbreken), loopbaancoaching, fysiotherapie om voorzichtig wat conditie op te bouwen…
En steeds als ik me weer ineens zo heel moe voel, probeer ik positief te blijven, te bedenken dat dit er gewoon bij hoort… (dit artikel helpt me daar steeds weer bij :)).
Maar wat ik zo heel erg lastig vindt: tot 70% van mijn energie gaan. Want ik vóel niet wanneer ik aan die 70% zit. Kan er nog steeds geen enkele lijn in vinden. Dan heb ik lekker genoten van de dingen die ik deed, en ‘ineens’ stort ik weer in. Of dan komt er zoveel op me af, en komt de terugval naar verwachting. Maar juist die dagen, dat ‘k het gevoel heb fijne dingen te doen, waarbij ik denk het rustig aan te doen, en geniet van de dingen die ik doe (en dat is dan ook gerust een poos lekker zitten lezen op de bank ofzo). Maar ik voel het altijd pas als m’n energie ‘op’ is… Hoe kan ik dan stoppen bij 70%???
Iemand tips voor me… hoe ik dat kan leren voelen ofzo?

Wow.. precies waarnaar ik zocht.

Zit middenin de herstelfase en ben bezig met reintegreren op m’n werk. Maar sinds ik dit doe, ben ik zo ontzettend moe en had geen idee of dit wel normaal is.

Vergeet af en toe (zeg maar “vaak”) waarom ik thuis zit en ga blijkbaar te vaak mijn grens over omdat ik verwacht dat ik wel weer op een normaal niveau kan functioneren.

Helaas blijkt dit steeds vaker van niet en lig ik elke middag een paar uur te slapen omdat ik niet meer kan. Hoe graag ik ook wakker zou willen blijven of iets zou willen doen, het gaat gewoon niet. Ben gewoon op dan.

Blij (klinkt stom) te lezen dat iedereen dit heeft met een burn out. Ook ik zit nu op een punt dat ik me afvraag of dit ooit over gaat. Maar ja, ben pas 3 maanden verder en echt van diep gekomen. Blijkbaar wil ik in deze ook weer te snel.
Goh… hoe kan het toch dat ik een burn out heb gekregen?
Zelfs nu verwacht ik wonderen van m’n lijf

Na 35 operaties en 5 jaar burnout kan ik nu helemaalniks meer, 1/2 internet en eten en dat was het, ik lig al 2 maanden plat, een andere huisarts, dossier klakkeloos aangenomen, het is psychisch………………………… dus mijn hoop op een huisarts die me echt wil helpen is weg. De chirurg zegt het is gewoon crohnU heeft ALLE symptomen van crohn, maar er geen communicatie tussen de artsen. Ik geef het op.

Blijvende vermoeidheid vindt zijn oorsprong in een hersenbeschadiging door de burnout. Dat is niet makkelijk op te lossen. Soms herstelt het zich nooit meer.

Beste Marga, dit is niet wetenschappelijk onderbouwd/aangetoond. Ik dacht dit namelijk ook, maar blijkt geen waar te zijn. Dus ik ben erg benieuwd hoe jij zo stellig aan deze info komt.
Groetjes,

Hoi Nienke,

Ik zit even met het volgende en wellicht kan jij mij gerust stellen of tips geven :). Ik ben net een paar weken aan de slag bij mijn nieuwe werkgever nadat ik een half jaar heb geïntegreerd en vervolgens een half jaar heb thuis gezeten. Hoewel ik minder ben gaan werken en het goed naar mijn zin heb laaien er nu toch weer 2 klachten op, die me toch wel beangstigen.
– nek klachten (mijn eerste stress symptoom)
– een paar keer per dag heel laag in m’n energie zitten. Aanspraak kan ik dan moeilijk verdragen en moet me dan echt even terugtrekken om geen grenzen over te gaan. (Ver weg de vervelendste klacht)

Kan het een kwestie van wennen zijn en tijd geven? Natuurlijk wel een hele omslag van niet werken naar weer 10 uur (incl reistijd) op een dag. Verder probeer ik wel echt veel rust te pakken, voor beweging te zorgen en werken aan een goed (slaap) ritme.

Ik hoor graag jouw ervaring 🙂 en dank vast!!

Liefs

Hey, Nienke, ik hoop echt dat je dit leest. In december had ik een verkoudheid waarvan ik maar niet afkwam. Toen ik me daarna niet meer ziek voelde maar nog steeds geen energie had gingen mijn radartjes draaien. Ik kwam tot de conclusie dat ik een burn-out had. En met stapjes voelde ik me in mei al veel beter. Maar sinds enkele weken voel ik me weer zoals in December. Ik ben echt bang dat ik ben hervallen. Het is zo lastig nog zo jong te zijn en dit te hebben en zo weinig mensen verstaan het. Het ziet er voor hun misschien zo uit, maar voor mij is dit echt geen feestje. Dit lijken ze niet te snappen. Er is vanbinnen in mij zoveel gaande dat ik echt niet rust, ook al lijkt het alsof dat het enige is wat ik doe. De VDAB zit op mijn nek, mijn vader omdat ik op zijn koste woon, mijn moeder omdat ze me zo niet kan aanzien… En ik wil zoveel doen maar heb voor niks de energie… Ik weet het echt even niet meer….

Hoi nienke (en iedereen),

Ik herken dit inderdaad nog heel erg. Momenten van stress en onrust worden afgewisseld met momenten van hele heftige vermoeidheid.

Nu ga ik over twee weken op reis en daar heb ik eigenlijk vooral heel erg zin in. Ik ga 5 weken naar costa rica met een backpack. Ik ga samen met mijn vriend die me gelukkig enorm steunt en heel goed weet inmiddels hoe hij met mijn burnout om moet gaan. Toch vind ik het vaak nog heel spannend. Er zullen veel prikkels zijn op sommige momenten (reisdagen) en ik ben ver weg van mijn vertrouwde omgeving. Ik heb inmiddels al wel redelijk de tools om om te gaan met de moeilijke momenten en te luisteren naar mijn lichaam, maar toch zit er vaak nog wel een stukje angst. Straks kan ik niet genieten of raak ik in paniek.. heeft iemand tips of ervaring met een vakantie/reis tijdens je burnout? Is heel erg welkom!

Bedankt voor al je mooie artikelen!

Liefs,
Tessa

JongBurnout

Hoi Tessa,

Jazeker! Ik heb mijn vriend opgezocht in China tijdens mijn burnout. Dit waren de voorzorgsmaatregelen die ik voor mezelf nam:

– Ik vulde een MP3-speler met rustige muziek, mantra’s en kalmerende oefeningen. Je kunt eventueel ook Spotify nemen en vanuit daar wat dingen downloaden op je telefoon. Zorg in ieder geval dat je het van tevoren hebt gedownload, zodat je geen probleem hebt als er geen internet beschikbaar is.

– Zorg voor een klein pakketje met items waarmee je voor jezelf de dag rustig kunt beginnen en eindigen, of wat je kunt gebruiken als je overprikkeld bent. De MP3-speler is er eentje, denk daarnaast ook aan een opblaasbaar meditatiekussentje, oordopjes, een slaapmasker en ontspannende thee.

– Maak een kleine checklist van dingen die je onderweg tijdens kortere uitstapjes sowieso nodig hebt. Bijvoorbeeld water, een petje, een shawl, zonnebrandcrème, een powerbank voor je telefoon en een kleine EHBO kit. Zo ben je niet afhankelijk van winkeltjes onderweg. Het geeft een veilig gevoel.

– Plan extra tijd tussen twee locaties. Waar je vroeger misschien iets in een dag zou kunnen, plan je er nu twee. Ook bij het boeken van vluchten geef je jezelf extra overstaptijd waar nodig. Dat soort stress is voor iemand in balans al vaak heftig, maar voor een (ex-)burnouter helemaal.

– Wissel ontspannende dagen (strandje, cocktailtje, boekje) af met sightseeing. Doe niet teveel achter elkaar.

– Bespreek al deze dingen van tevoren met je reisgenoten, zodat je weet dat ze je steunen en je tijdens de reis niet teveel hoeft uit te leggen.

– Tot slot: geniet! 🙂

Liefs, Nien

Bedankt, hele nuttige en praktische tips waar ik wat aan heb! Daar kan ik zeker wat mee 🙂

JongBurnout

Fijn om te horen, Tessa! 😀

Hoi Nienke, fijn artikel. Ik kamp hier op het moment ook mee en ondanks dat ik hier zelf eigenlijk wel vrede mee heb is het toch een probleem. Namelijk voor mijn omgeving. ‘Ben je nu nog niet beter’ ‘ben je nog steeds vermoeid’ ‘wat werk je maar weinig uur’ etc… de psycholoog plakt er heel fijn een etiket op “ongedifferentieerde somatoforme stoornis”, maar niet heus…
ik heb gewoon tijd nodig en het gaat beter maar omdat de belastbaarheid nog laag is heeft mijn omgeving er moeite mee. Dingen moeten nog altijd een label hebben helaas. Ik ben zo blij dat er sites als deze bestaan. Daarom weet ik dat dit niet raar is. Andere mensen met burn-out kampen hier ook mee! Ik ben niet gek, mijn omgeving is gewoon ongeduldig!

JongBurnout

🙂 Dus dat! Goed dat je voor jezelf zorgt en naar jezelf luistert, Lach.

Geef een reactie (*Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd)